Einar Kristjánsson (frá Hermundarfelli) 26.10.1911-06.07.1996

Einar Kristjánsson var fæddur að Hermundarfelli í Þistilfirði 26. október árið 1911. Hann var sonur hjónanna Kristjáns Einarssonar frá Garði í Þistilfirði og Guðrúnar Pálsdóttur frá Hermundarfelli. Einar ólst upp á Hermundarfelli yngstur fjögurra alsystkina. Hann gekk í hinn stopula farskóla sveitarinnar sem lauk með svokölluðu fullnaðarprófi en aðrir kostir til menntunar voru ekki fyrir hendi a.m.k. austan heiðar í Norður-Þingeyjarsýslu. Þegar Einar er 12 ára missir hann móður sína sem hefur verið þungt áfall fyrir viðkvæma barnssál í hörðum heimi. Einar hafði hug á að afla sér menntunar en á því var nánast enginn kostur vegna fátæktar. Þó tókst honum að komast í unglingaskóla í Lundi í Öxarfirði og síðar einn vetur í Reykholti í Borgarfirði og annan á Hvanneyri. Þetta varð hans skólamenntun. Hann varð því sjálfur að bæta því við sem honum fannst á skorta og það gerði hann með þrotlausum lestri bóka – einkum fagurbókmennta.

Einar kvæntist Guðrúnu Kristjánsdóttur frá Holti í Þistilfirði árið 1937. Þau bjuggu fyrst á Hermundarfelli en síðar reistu þau nýbýlið Hagaland og bjuggu þar frá 1942 til 1946 er þau fluttu til Akureyrar þar sem þau bjuggu upp frá því. Þeim varð fimm barna auðið. Einar var lengst af húsvörður við Barnaskóla Akureyrar, vinsæll og velmetinn af samstarfsfólki og nemendum.

Þegar Einar kemur til Akureyrar er hann 35 ára gamall. Eitthvað mun hann hafa fengist við skriftir og ljóðagerð og þá mest “fyrir skúffuna” eins og sagt er. Hér á Akureyri komst hann fljótlega í kynni við skáldin Rósberg Snædal, Kristján frá Djúpalæk og Heiðrek Guðmundsson og síðar Guðmund Frímann o.fl. Þau kynni breyttust reyndar í trausta vináttu með árunum. Ekki er ólíklegt að samneytið við þessi skáld hafi orðið honum hvatning til þess að sýna hvað í honum bjó og hvers hann var megnugur. Árið 1952 kemur út fyrsta bók hans Septemberdagar sem vakti þó nokkra athygli fyrir það hve fagmannlega var að verki staðið í samþættingu alvöru, kímni og ádeilu. Síðan rekur hver bókin aðra allt til ársins 1985 er síðasta bindi ritsafns hans kom út. Alls urðu bækur Einars 14 að tölu.

En þótt Einar yrði talsvert kunnur fyrir ritverk sín þá varð hann landskunnur sem útvarpsmaður, einkum fyrir þætti sína Mér eru fornu minnin kær á árabilinu 1980-1990. Þættirnir innihéldu ýmsan þjóðlegan fróðleik og vangaveltur um lífið og tilveruna og voru samkvæmt skoðanakönnunum eitthvert vinsælasta útvarpsefnið í mörg ár. Úrval þáttanna er nú aðgengilegt í tölvutæku formi.

En Einari var fleira til lista lagt. Hann var einstaklega góður hagyrðingur, fundvís á efni og laginn við úrvinnslu. Vísurnar voru jafnan einfaldar og léttar, eins og þær hefðu ort sig sjálfar, og oftast slegið á létta strengi. Þeir skáldbræður, hann, Rósberg, Kristján og Heiðrekur ortu hver um annan vísur, oft þeirrar gerðar að ókunnugur mundi telja að þar ættust við miklir hatursmenn. En það var nú síður en svo – þetta var þeirra íþrótt – þeirra leikur!

Loks er þess að geta að Einar var söngvinn og músíkalskur eins og sagt er. Hann fór ungur að spila á tvöfalda harmoniku og lærði ýmis lög af Guðjóni föðurbróður sínum á Sjóarlandi. Einar lék oft fyrir dansi þar eystra en eftir að hann fluttist til Akureyrar hætti hann því enda átti hann ekkert hljóðfæri. Hann fékk sér þó síðar píanóharmoniku og píanó sem hann lék á sér og sínum til ánægju. Upp úr 1970 eignast Einar tvöfalda harmoniku og fer að rifja upp gömlu lögin sem hann og Guðjón höfðu leikið forðum. Honum hefur þá sennilega verið orðið ljóst að hér voru á ferðinni menningarverðmæti sem rétt væri að varðveita fyrir komandi kynslóðir. Hann kom sér á framfæri við Svavar Gests og árið 1979 kom út hjá SG-hljómplötum plata með 30 lögum sem fólk í Þistilfirði og víðar hafði dansað eftir allt frá 19. öld og fram undir miðja þá tuttugustu. Plata þessi er ekki lengur fáanleg í verslunum en fjölskylda Einars hefur látið færa efni hennar yfir á geisladisk og nú síðast í tölvutækt form.

Á ferli sínum öðlaðist Einar margskonar opinberar viðurkenningar. Hann hlaut listamannalaun, fyrst árið 1953 og síðar með hléum einhver ár. Honum var boðið til dvalar í Svíþjóð á vegum sænsku samvinnuhreyfingarinnar vorið 1961, til Rússlands í listamannanefnd haustið 1971 og hlaut verðlaun úr rithöfundasjóði ríkisútvarpsins og viðurkenningu frá Menningarsjóði Akureyrarbæjar svo eitthvað sé nefnt. Síðast en ekki síst naut hann viðurkenningar fólksins, a.m.k. norðanlands sem vinsæll upplesari eigin verka á árshátíðum og skemmtunum ýmissa félagasamtaka allt frá því að Septemberdagar komu út 1955. Grasrótin kunni að meta hnyttni hans og kýmni og hann kunni að sá í jarðveg hennar.

Einar átti heima á Akureyri í hálfa öld. Honum þótti vænt um bæinn og var stoltur af honum. Hann fékk mörg tækifæri til þess að sýna það í verki því að oft var til hans leitað á hátíðis- og tyllidögum og hann beðinn að semja ljóð, leikþátt eða flytja minni bæjarins. Akureyri var bærinn hans og hann var skáld bæjarins. Á Amtsbókasafninu á Akureyri gefur að líta málverk af Akureyrarskáldunum svokölluðu, þeim sem settu svip á bæinn og voru þekkt nöfn í heimi íslenskra bókmennta um og eftir miðja tuttugustu öld. Þeirra á meðal var Einar. Einar lést á Akureyri árið 1996 tæplega 85 ára að aldri.

Óttar Einarsson

Erindi

Heimildarmaður/flytjandi í eftirfarandi hljóðritum

60 hljóðrit
Dags Safnmark Efni Heimildarmenn #
04.10.1975 SÁM 91/2552 EF Samtal meðal annars um harmoníkuleik Einar Kristjánsson 33941
04.10.1975 SÁM 91/2552 EF Norskt lag: Bondebryllup Einar Kristjánsson 33942
04.10.1975 SÁM 91/2552 EF Ræll Einar Kristjánsson 33943
04.10.1975 SÁM 91/2552 EF Danslag Einar Kristjánsson 33944
04.10.1975 SÁM 91/2552 EF Samtal Einar Kristjánsson 33945
04.10.1975 SÁM 91/2552 EF Danslag leikið á aðrar röddina á harmoníku svo hún hljómar eins og einföld Einar Kristjánsson 33946
04.10.1975 SÁM 91/2552 EF Mars Einar Kristjánsson 33947
04.10.1975 SÁM 91/2552 EF Danslag Einar Kristjánsson 33948
04.10.1975 SÁM 91/2552 EF Napóleonsmars Einar Kristjánsson 33949
04.10.1975 SÁM 91/2552 EF Þröstum trúa ei þú mátt Einar Kristjánsson 33950
04.10.1975 SÁM 91/2552 EF Samtal meðal annars um passíusálma Einar Kristjánsson 33951
05.10.1975 SÁM 91/2552 EF danslag Einar Kristjánsson 33952
05.10.1975 SÁM 91/2552 EF danslag leikið á harmoníku Einar Kristjánsson 33953
05.10.1975 SÁM 91/2552 EF Samtal meðal annars um fiðluleik Einar Kristjánsson 33954
05.10.1975 SÁM 91/2552 EF danslag Einar Kristjánsson 33955
05.10.1975 SÁM 91/2552 EF danslag Einar Kristjánsson 33956
05.10.1975 SÁM 91/2553 EF danslag Einar Kristjánsson 33957
05.10.1975 SÁM 91/2553 EF danslag Einar Kristjánsson 33958
05.10.1975 SÁM 91/2553 EF Samtal Einar Kristjánsson 33959
05.10.1975 SÁM 91/2553 EF Skärgårdsflickan Einar Kristjánsson 33960
05.10.1975 SÁM 91/2553 EF Samtal meðal annars sagt frá sjóslysi Einar Kristjánsson 33961
05.10.1975 SÁM 91/2553 EF Polki Einar Kristjánsson 33962
05.10.1975 SÁM 91/2553 EF Samtal um dansa, leiki og sjónleiki, ungmennafélag og blað þess Ketill Þistill, um eins konar sveita Einar Kristjánsson 33963
05.10.1975 SÁM 91/2553 EF Sá ég mann sitja sunnan undir vegg; samtal Einar Kristjánsson 33964
05.10.1975 SÁM 91/2553 EF Einar fjallaseli læk Einar Kristjánsson 33965
05.10.1975 SÁM 91/2553 EF Skessudraumur, frásögn af Árna Kristjánssyni á Grímsstöðum í Þistilfirði Einar Kristjánsson 33966
05.10.1975 SÁM 91/2553 EF Draumvísa: Ógurlega úr honum rauk Einar Kristjánsson 33967
05.10.1975 SÁM 91/2553 EF Saga af missætti Einar Kristjánsson 33968
05.10.1975 SÁM 91/2553 EF danslag Einar Kristjánsson 33969
05.10.1975 SÁM 91/2553 EF danslag Einar Kristjánsson 33970
05.10.1975 SÁM 91/2553 EF danslag Einar Kristjánsson 33971
05.10.1975 SÁM 91/2553 EF danslag Einar Kristjánsson 33972
05.10.1975 SÁM 91/2553 EF danslag Einar Kristjánsson 33973
05.10.1975 SÁM 91/2553 EF danslag Einar Kristjánsson 33974
05.10.1975 SÁM 91/2554 EF Vefaradans Einar Kristjánsson 33975
05.10.1975 SÁM 91/2554 EF Lag úr Vefaranum leikið á harmonikku Einar Kristjánsson 33976
05.10.1975 SÁM 91/2554 EF Lag úr Vefaranum Einar Kristjánsson 33977
05.10.1975 SÁM 91/2554 EF Vakri Skjóni, danslag Einar Kristjánsson 33978
05.10.1975 SÁM 91/2554 EF danslag Einar Kristjánsson 33979
05.10.1975 SÁM 91/2554 EF Livet í Finnskovene Einar Kristjánsson 33980
05.10.1975 SÁM 91/2554 EF Skottís Einar Kristjánsson 33981
18.03.1988 SÁM 93/3558 EF Leikið á tvöfalda harmonikku: "Ég lonníetturnar lét á nefið". Einar Kristjánsson 42740
18.03.1988 SÁM 93/3558 EF Leikið á tvöfalda harmoniku: norrænn mars eða ræll (vantar heiti). Slíkir dansar voru kallaðir þjóðd Einar Kristjánsson 42741
18.03.1988 SÁM 93/3558 EF Sagt frá Vefaradansinum. Í aths. H.Ö.E. kemur fram hendingin "Nú vefum við vaðmál", mögulega sem fyr Einar Kristjánsson 42742
18.03.1988 SÁM 93/3558 EF Rætt um lög sem Einar lék inn á plötu og hvaðan hann lærði þau. Sagt frá dansi og dansleikjum á svei Einar Kristjánsson 42743
18.03.1988 SÁM 93/3558 EF Rætt um Gróupolka. Einar Kristjánsson 42744
18.03.1988 SÁM 93/3558 EF Rætt um dansinn: "Hér er kominn Hoffinn". Dansinn lærðu Einar og sveitungar hans af konu frá Melrakk Einar Kristjánsson 42745
18.03.1988 SÁM 93/3558 EF Einar segir frá miklum dansleik á Melrakkasléttu. Einar Kristjánsson 42746
18.03.1988 SÁM 93/3558 EF Rætt um fiðluleikara í Þistilfirði. Samspil á fiðlu og harmoniku. Einar Kristjánsson 42747
18.03.1988 SÁM 93/3558 EF Um dansleiki í æsku Einars: dansað alla nóttina því ekki var hægt að paufast heim í myrkrinu. Einar Kristjánsson 42748
23.08.1995 SÁM 12/4232 ST Þarna trónir efst og innst, og tildrög vísunnar Einar Kristjánsson 43512
23.08.1995 SÁM 12/4232 ST Einar segir frá skiptum sínum við Henrik (eða Friðrik) Guðmundsson. Vísa og svar: Ei ég hrundið af m Einar Kristjánsson 43513
23.08.1995 SÁM 12/4232 ST Vísa: Hér er hver á sínum Saab. Einar Kristjánsson 43514
23.08.1995 SÁM 12/4232 ST Einar segir frá föðurbróður sínum. Einar Kristjánsson 43515
23.08.1995 SÁM 12/4232 ST Spurt um bændavísur, eða vísur um atburði í bænum. Rósberg Snædal orti vísu um Kristján frá Djúpalæk Einar Kristjánsson 43516
23.08.1995 SÁM 12/4232 ST Einar hóf að setja saman vísur á unglingsárunum. Einar Kristjánsson 43517
23.08.1995 SÁM 12/4232 ST Vísur eftir systurnar Maríu og Jóhönnu í Brekknakoti: Mína gamla glennir sig; Bjössi labbar bæjarlei Einar Kristjánsson 43518
23.08.1995 SÁM 12/4232 ST Óskar Magnússon var niðursetningur í Brekknakoti. Um hann var eitthvað ort; Einar skrifaði um Brekkn Einar Kristjánsson 43519
23.08.1995 SÁM 12/4232 ST Vísur um ellina: Fast mig sækir eldur á; Æji, jæja, ef ég dæi núna. Einar Kristjánsson 43520
23.08.1995 SÁM 12/4232 ST Hallfreður fer með vísu: Fyrir sunnan fáir unna Sveini. Rabb. Einar Kristjánsson 43521

Tengt efni á öðrum vefjum

Rósa Þorsteinsdóttir uppfærði 6.04.2018