Arngrímur Jónsson (lærði) 1568-27.06.1648

Prestur. Arngrímur Jónsson lærði fæddist 1568 á Auðunarstöðum í Víðidal, V-Hún. Foreldrar hans voru Jón Jónsson, bóndi þar, og k.h. Ingibjörg Loftsdóttir. Hann flutti ungur til frænda síns Guð- brands Þorlákssonar biskups á Hólum, en Guðbrandur og Jón, faðir Arngríms, voru systrabörn.

Arngrímur varð stúdent úr Hólaskóla 1585 og fór til náms í Kaupmannahafnarháskóla, kom aftur til Íslands 1589, fékk prestsveitingu á Melstað í Miðfirði en var með aðstoðarprest og var sjálfur rektor á Hólum. Hann varð síðan formlega aðstoðarmaður Guðbrands biskups árið 1596. Hann fór til Kaupmannahafnar í erindum Guðbrands 1892-1893 og lét prenta rit sitt, Brevis commentarius de Islandia, þar sem hann hrakti skrif erlendra manna um Ísland sem byggðust á hindurvitnum. Hann vakti athygli með skrifum sínum og kveikti áhuga erlendra fræðimanna á Íslendingasögunum. Honum var þá falið með konungsboði að safna saman fornritum og skjölum sem mætti nota við að skrifa um sögu Danmerkur, þýða þau og senda utan.

Arngrímur skrifaði fjölda rita en hans höfuðverk er Crymogæa sem er saga Íslendinga frá öndverðu. Þótt Arngrímur skrifaði það rit á latínu, svo erlendir fræðimenn gætu lesið það, þá ritaði hann margt á íslensku og varð helsti talsmaður þess að íslensk tunga væri þjóðardýrpripur Íslendinga sem bæri að varðveita. Eftir að Guðbrandur lést varð Arngrímur prestur á Melstað til dauðadags.

Fyrri kona Arngríms var Sólveig Gunnarsdóttir, sem kölluð var kvennablómi, dóttir Gunnars Gísla- sonar klausturhaldara á Víðivöllum og Hólaráðsmanns, og k.h. Guðrúnar Magnúsdóttur Jónssonar biskups Arasonar. Sólveig dó 1627 og giftist Arngrímur þá Sigríði yngri (f. 1601), dóttur Bjarna Gamalíelssonar, sem var rektor Hólaskóla um skeið, og k.h. Þuríðar Guðmundsdóttur. Arngrímur átti alls 9 börn sem upp komust, en margir niðja Arngríms nefndu sig Vídalín.

Merkir Íslendingar. Morgunblaðið. 27. júní 2016, bls. 23

Prestur. Stæudent úr Hólaskóla og fór haustið 1585 til náms við Hafnarháskóla, Fékk þar prýðilegan vitnisburð. Fékk konungsveitingu fyrir Melstað 17. mars 1589 en lét föður sinn halda staðnum meðan hann lifði. (Þess er þó ekki getið í skrá yfir presta að melstað.) Hann kom til landsins 1589 og gerðist rektor á Hólum og hélt aðstoðarpresta á Mel. Hann var rektor til 1595. Tók prestvígslu 1590 og gerðist í fyrstu prestur á Miklabæ. Varð aðstoðarmaður Guðbrands biskups frænda síns 28. apríl 1896 og prófastur í Húnaþingi 1597 en fór þó ekki alfarið frá Hólum fyrr en 1598. 1611 gaf Arngrímur frá sér Mel. Skoðar var á Arngrím að gerast biskup en hann hafnaði því og tók við Mel aftur 1628 og hélt til dauðadags. Fræðimaður og einn lærðasti maður sinnar tíðar.

Íslenskar æviskrár PEÓ I bindi, bls. 129-31.

Staðir

Melstaðarkirkja Prestur 1628-1648
Melstaðarkirkja Prestur 17.03.1589-1611
Mælifellskirkja Prestur 17.öld (f.1618)-
Miklabæjarkirkja Prestur 1590-

Tengt efni á öðrum vefjum

Gunnlaugur V. Snævarr uppfærði 16.01.2019