Gísli Jónsson 1513-03.09.1587

Gísli var sonur Jóns Gíslasonar, prests í Hraungerði og Gaulverjabæ í Flóa, og fylgikonu hans, Vilborgar Þórðardóttur. Hann lærði hjá Ögmundi Pálssyni í Skálholti um 1529 og hélt síðan til Þýskalands.

Gísli var prestur í Skálholti frá 1538 og var einn af frumkvöðlum siðaskiptanna þar. Hann varð prestur í Selárdal í Arnarfirði frá 1546, en hrökklaðist til Danmerkur undan Jóni Arasyni 1550 sem bar upp á hann guðlast, uppreisn gegn kirkjulögum og boðun villutrúar. Hann kom þó aftur til Íslands 1551 og fór aftur í Selárdal en var kosinn biskup í Skálholti 1556, fékk veitingu 1558 og var biskup til dánardags.

Gísli reyndi að bæta úr brýnni þörf fyrir sálma í anda lúterstrúar og þýddi talsvert en af vanefnum. Hann gaf út sálmabók 1558 og er aðeins til eitt eintak af henni svo vitað sé. Gísli reyndi að uppræta ýmsar menjar kaþólskunnar og lét meðal annars kljúfa og brenna krossinn helga frá Kaldaðarnesi, sem Gissur Einarsson hafði flutt heim að Skálholti.

Kona Gísla var Kristín Eyjólfsdóttir, f. um 1515, yngsta dóttir Eyjólfs mókolls Gíslasonar í Haga á Barðaströnd. Árið 1535 eignaðist hún dóttur, Guðrúnu, með Gísla bróður sínum, sem einnig hafði barnað Þórdísi systur þeirra. Gísli flúði úr landi og sneri ekki aftur en systurnar flúðu í Skálholt á náðir Ögmundar biskups. Úrskurðað var að um nauðgun hefði verið að ræða og fengu þær uppreisn hjá konungi 1551.

Í Skálholti kynntust þau Kristín og Gísli. Á meðal barna þeirra voru Helga kona Erasmusar Villadtssonar skólameistara í Skálholti og seinast prests á Breiðabólstað í Fljótshlíð, Guðrún kona Gísla Sveinssonar Skálholtsráðsmanns og sýslumanns á Miðfelli, Stefán prestur í Odda, og Árni prestur í Holti undir Eyjafjöllum.

Merkir Íslendingar. Morgunblaðið. 3. september 2016, bls. 43

Staðir

Selárdalskirkja Prestur 1546-1549
Skálholtsdómkirkja Biskup 1556-1587

Jón Hrólfur Sigurjónsson uppfærði 4.09.2016